GPSR Nedir?

GPSR, "General Product Safety Regulation" (Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü) kısaltmasıdır. Tüzük Numarası (AB) 2023/988 olan bu AB düzenlemesi, Avrupa Birliği pazarında piyasaya sürülen tüketici ürünlerinin güvenliğini düzenler. 13 Aralık 2024 itibarıyla yürürlüğe giren GPSR, 2001 yılına ait Genel Ürün Güvenliği Direktifi'nin (2001/95/AT) yerini almıştır. Tüzük, ürün güvenliğini reaktif değil, proaktif bir yaklaşımla ele alarak AB'ye ihracat yapan tüm tedarikçileri kapsamaktadır.

GPSR (AB) 2023/988, 13 Aralık 2024 tarihinde tüm AB üye devletlerinde doğrudan uygulanmaya başlamıştır. Resmi Gazete'de yayımlanma tarihi 23 Mayıs 2023'tür. Direktif yerine tüzük formatında hazırlanması nedeniyle ulusal mevzuata aktarım gerekmeksizin geçerlidir; bu da AB genelinde tek tip uygulamayı sağlar. 2024 yılı Aralık sonuna kadar geçiş dönemi tanınmıştı.

GPSR kapsamındaki yükümlülükler; üreticiler, ithalatçılar, dağıtıcılar ve Madde 4 uyarınca "piyasaya süren kişiler" olarak tanımlanan tüm ekonomik operatörlere uygulanır. AB dışında yerleşik üreticilerin AB'de yetkili bir temsilcisi ya da AB Sorumlu Kişisi (Responsible Person) bulundurması zorunludur. Amazon, eBay ve Etsy gibi platformlardaki çevrimiçi pazar yeri satıcıları da Madde 7 kapsamındaki yükümlülüklerden muaf değildir.

GPSR, AB pazarında piyasaya sürülen ve başka bir sektörel mevzuat (örn. Oyuncak Direktifi, Makina Direktifi, Tıbbi Cihaz Yönetmeliği) tarafından kapsanmayan tüm tüketici ürünlerine uygulanır. Başka AB mevzuatının yalnızca belirli güvenlik yönlerini düzenlediği ürünler ise söz konusu yönler için ilgili mevzuata, kalan konular için GPSR'ye tabidir. Gıda, yem ve tıbbi cihazlar gibi özel düzenlemelere tabi ürünler GPSR kapsamının dışındadır.

Uyumsuzluk; ürün yasakları ve geri çağırma kararları, AB genelinde Safety Gate (RAPEX) sistemine bildirim, pazar gözetim otoritelerince verilen idari para cezaları ve cezai kovuşturma, itibar zararı ile sigorta güçlükleri gibi sonuçlara yol açabilir. Alman BaFin ile ZOLL'un yürüttüğü sınır kontrolleri, AB Sorumlu Kişisi atanmamış ürünleri gümrükte tutabilmekte ya da piyasadan çekebilmektedir.

Evet. GPSR Madde 16 kapsamında, AB dışında üretim yapan ve AB pazarına ürün arz eden her üretici; AB içinde yerleşik bir Sorumlu Kişi (RP) atamak zorundadır. RP; teknik belgeleri muhafaza eder, geri çağırma ve güvenlik uyarılarını yönetir, pazar gözetim makamlarıyla irtibatı sağlar ve ürünün GPSR gerekliliklerine uygunluğunu garanti eder. Sorumlu Kişi bilgisinin ürün etiketinde veya ambalajında açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

CE işareti, belirli AB uyum direktifleri (örn. LVD, EMC, Oyuncak Direktifi) kapsamındaki ürünlerin teknik düzenlemelere uyduğunu gösteren bir işarettir. GPSR ise CE işareti zorunluluğu bulunmayan ürünler de dahil olmak üzere tüm tüketici ürünleri için geçerli olan kapsamlı bir güvenlik çerçevesidir. Başka bir deyişle, CE işaretli bir ürün hâlâ GPSR yükümlülüklerine tabi olabilir; özellikle Sorumlu Kişi ataması ve olay bildirim gereklilikleri açısından bu durum geçerlidir.

Evet. GPSR Madde 22, çevrimiçi pazar yerlerini kendi güvenlik yükümlülükleri olan özel bir "ekonomik operatör" olarak tanımlar. Pazar yeri üzerinden satış yapan bireysel satıcılar da üretici, ithalatçı veya dağıtıcı olarak değerlendirilebilir. AB'ye ürün satan Türkiye ve Çin kökenli satıcılar için AB'de Sorumlu Kişi bulundurmak zorunlu hale gelmektedir; aksi takdirde pazar yerleri bu ürünleri platformdan kaldırma hakkına sahiptir.