Ürün Risk Seviyesi Tablosu

Risk değerlendirmesi, GPSR (AB) 2023/988 Madde 9(2) uyarınca üreticilerin gerçekleştirmesi gereken yapısal bir süreçtir. Bu süreçte ürünün makul öngörülebilir kullanım koşullarında karşılaşabileceği tehlikeler belirlenir ve olası zarara ilişkin risk düzeyi hesaplanır. Değerlendirme; olasılık faktörü, yaralanma şiddeti, kullanıcı kitlesinin güvenlik bilinci ile ürünün niteliği (kimyasal, mekanik, elektriksel vb.) gibi bileşenleri kapsar.

GPSR risk değerlendirmesi dört temel faktörü dikkate alır: (1) Tehlikenin gerçekleşme olasılığı — zararlı bir olayın yaşanma ihtimali; (2) Potansiyel zararın şiddeti — geçici yaralanmadan kalıcı hasar ya da ölüme uzanan bir yelpazeyi kapsar; (3) Etkilenebilecek kullanıcı sayısı — yaygınlık faktörü; (4) Kullanıcının güvenlik bilinci düzeyi — çocuklar, yaşlılar ve engelliler gibi hassas gruplar özel önem taşır. Bu faktörler; Kritik, Yüksek, Orta ve Düşük olmak üzere dört risk kategorisinde bir araya getirilir.

Risk değerlendirmesi, güvenlik bulgularını etkileyebilecek her değişiklikte — örneğin ürün tasarımında, üretim sürecinde, hammadde tedarikçisinde veya hedef pazarlarda — güncellenmelidir. Bunun yanı sıra, Safety Gate (RAPEX) sisteminde benzer ürünlere ilişkin yeni bir bildirim yayımlandığında ya da ciddi bir güvenlik olayı meydana geldiğinde de revizyon zorunludur. GPSR, değerlendirmenin canlı bir belge niteliği taşımasını ve spesifik bir değişiklik olmasa dahi en az yılda bir gözden geçirilmesini öngörmektedir.

Risk değerlendirmesi, yeterli teknik uzmanlığa sahip personel tarafından şirket içinde yapılabileceği gibi, uyum danışmanlarına, onaylanmış kuruluşlara (Notified Bodies) veya teknik kontrol kuruluşlarına dışarıdan da yaptırılabilir. Yüksek riskli ürünlerde (oyuncaklar, çocuk bakım ürünleri, elektrikli ekipmanlar) bağımsız bir üçüncü taraf değerlendirmesi önerilmektedir. GPSR, değerlendirmenin yalnızca tarafsız ve yetkin bir kişi tarafından yapılmasını zorunlu kılar; ayrı bir kuruluş zorunluluğu getirmez.

Kullanılan standartlar ürün kategorisine göre değişir: oyuncaklar için EN 71 serisi (Madde 10 kapsamında uyumlaştırılmış standartlar), çocuk tekstili için EN 14682 (kordon ve ip güvenliği), elektrikli ekipmanlar için EN 62368, mobilya için EN 12520/EN 12521. Uyumlaştırılmış standartlara uyum, GPSR uyumluluğuna ilişkin bir ön kabul kararinesi (presumption of conformity) sağlar; ancak bu karineler hukuki uyumu kesin olarak garanti etmez.

Evet. GPSR, uyumlaştırılmış standartlar kapsamında olsa dahi tüm tüketici ürünlerine risk değerlendirmesi zorunluluğu getirmektedir. Çocuk tekstili, ev eşyaları ve çeşitli tüketim mallarını kapsayan düşük riskli ürünler için değerlendirme daha kısa ve basit biçimde hazırlanabilir; ancak tamamen atlanamaz. Belge eksikliği, pazar gözetim denetimlerinde uyumsuzluk gerekçesi olarak tespit edilmektedir.

Safety Gate (RAPEX yerine geçen AB ürün güvenliği bildirim portalı), piyasadan çekilen veya gönüllü geri çağırma yapılan ürünleri kamuoyuyla paylaşan AB'nin resmi platformudur. Üreticiler, risk değerlendirmelerini tamamlamadan ve güncellemeden önce Safety Gate'i düzenli olarak incelemelidir. Benzer bir ürün veya malzemeye ilişkin yeni bir bildirim tespit edilmesi durumunda, bu gelişme kendi değerlendirmenizde doğrudan ele alınmalı; gerekli görülürse ürün tasarımı veya uyarı etiketlemesi revize edilmelidir.

Geri çağırma ya da pazar gözetim makamının müdahalesi durumunda, üreticinin risk değerlendirmesini derhal güncellemesi, makamların belirlediği tehlikelerin kayıtlara yansıtılması ve alınan düzeltici önlemlerin belgelenmesi gerekmektedir. Ayrıca Madde 35 uyarınca 3 iş günü içinde Safety Gate'e bildirim yapılması zorunludur. Yetersiz ya da güncel olmayan bir risk değerlendirmesi, bu süreçte idari para cezasına yol açabilecek bağımsız bir uyumsuzluk gerekçesi oluşturur.